Ελένη Κυτούδη

Τοrt de Vivre είναι μια εξερεύνηση των ανθρώπων, των ιδεών και της χειροτεχνίας που κρύβονται πίσω από τις πιο εμπνευσμένες ιστορίες πολυτελούς ζωής στην Ελλάδα. Κάθε έκδοση συγκεντρώνει ιστορίες και συζητήσεις που αντανακλούν την πολιτιστική και δημιουργική ταυτότητα της χώρας.

Σε αυτό το δεύτερο αφιέρωμα της σειράς «Spotlight», επιστρέφουμε στη συμβολή του Χρήστου Ζαμπούνη στο Art de Vivre, ανατρέχοντας στην ιστορία του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή και στη συλλογή που συγκέντρωσαν κατά τη διάρκεια μιας ολόκληρης ζωής. Από έργα των Βαν Γκογκ, Σεζάν και Πικάσο έως Μπέικον, Λίχτενσταϊν και σύγχρονους Έλληνες καλλιτέχνες, η συλλογή συγκεντρώνει μερικά από τα πιο σημαντικά ονόματα της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης — και σήμερα έχει μόνιμη στέγη στην καρδιά της Αθήνας, στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζ Γουλανδρή.

Το άρθρο του Χρήστου Ζαμπούνη, που γράφτηκε αρχικά για το Art de Vivre, ακολουθεί παρακάτω στην αρχική του μορφή.

Όταν ο Βασίλης Γουλανδρής ήρθε για πρώτη φορά στον κόσμο στις 6 Σεπτεμβρίου 1913, στο νησί της Άνδρου, το μέλλον του είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται. Η ναυτιλία ήταν το παραδοσιακό επάγγελμα της οικογένειάς του από τον 19ο αιώνα και ο ίδιος, μαζί με τους αδελφούς του, δεν μπορούσε να παρεκκλίνει από αυτόν τον δρόμο. Ικανός και διορατικός, το 1950 ανέλαβε τη διοίκηση της οικογενειακής επιχείρησης, της Orion Shipping and Trading Company. Τότε και εκεί ξεκίνησε το πάθος του για τη συλλογή έργων τέχνης.

Το 1957, τράβηξε την προσοχή των φιλότεχνων και των γνώστης της τέχνης, όταν πρόσφερε το ρεκόρ των 255.000 δολαρίων για ένα έργο του Γκωγκέν. Αυτός και η σύζυγός του, Ελίζ, μοιράζονταν το ίδιο πάθος και αγόραζαν τακτικά έργα ιμπρεσιονιστών, αλλά και σύγχρονα έργα τέχνης. Το 1979 αποφάσισαν να ιδρύσουν το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζ Γουλανδρίς, και την ίδια χρονιά εγκαινίασαν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο.

Ωστόσο, ο πλούτος της συλλογής τους δεν μπορούσε να χωρέσει στους τοίχους του μικρού νησιωτικού μουσείου, παρόλο που προστέθηκε μια νέα πτέρυγα τη δεκαετία του ’80. Ως εκ τούτου, ανέθεσαν στον Κινέζο-Αμερικανό αρχιτέκτονα Ι. Μ. Πέι, γνωστό για την Πυραμίδα του Λούβρου, να σχεδιάσει ένα μουσείο στην Αθήνα. Η πρώτη επιλογή για την τοποθεσία ήταν στο κέντρο της πόλης, δίπλα στο Βυζαντινό Μουσείο. Ωστόσο, η ανακάλυψη των ερειπίων του Λυκείου του Αριστοτέλη εμπόδισε την κατασκευή του εκεί.

Χρειάστηκαν τρεις ακόμη δεκαετίες γραφειοκρατικών εμποδίων και νομικών μαχών προτού το Μουσείο του Ιδρύματος στην Αθήνα καταφέρει επιτέλους να ανοίξει τις πόρτες του στο κοινό. Εν τω μεταξύ, οι ιδρυτές του είχαν πεθάνει: ο Βασίλης το 1994 και η Ελίζ το 2000.

Η ανιψιά της Ελίζ, η Φλεουρέτ Καραδόντη, και ο Κυριάκος Κουτσομάλης, ο οποίος ανέλαβε τη διοίκηση του Ιδρύματος, διοργάνωσαν τα εγκαίνια του Μουσείου την 1η Οκτωβρίου 2019, στο νέο κτίριο έντεκα ορόφων με θέα στην Ακρόπολη. Στα εγκαίνια παρευρέθηκαν ο Πρόεδρος της Ελλάδας, ο Πρωθυπουργός, υπουργοί, καθώς και μέλη της οικονομικής, κοινωνικής και καλλιτεχνικής ελίτ της Ελλάδας. Πρόκειται για ένα υποδειγματικό μουσείο που διαθέτει αμφιθέατρο, βιβλιοθήκη, εστιατόρια και χώρο για περιοδικές εκθέσεις.

Το «Ιερό Πρόσωπο του Ιησού» (La Santa Faz) του Ελ Γκρέκο είναι το πρώτο έργο που συναντούν οι επισκέπτες καθώς εισέρχονται στο κτίριο της οδού Ερατοσθένη. Πρόκειται για το μοναδικό αναγεννησιακό έργο σε μια αίθουσα με σύγχρονους πίνακες. Ωστόσο, μεταδίδει ένα ισχυρό συμβολικό νόημα που σχετίζεται με τον Ελληνισμό, καθώς ο Ελ Γκρέκο, όπως υποδηλώνει το όνομά του, καταγόταν από την Κρήτη. Δίπλα του βρίσκονται αρκετοί εξαιρετικοί πίνακες του Βαν Γκογκ.

Θα ήταν αδύνατο να περιγράψω, στο περιορισμένο πλαίσιο ενός άρθρου, όλους τους θησαυρούς που συγκέντρωσε το ζευγάρι· γι’ αυτό, θα αναφερθώ μόνο σε μερικούς που είναι πραγματικά μοναδικοί: τα «Τρία Σπουδές για Αυτοπροσωπογραφία» του Φράνσις Μπέικον, το «Αιώνια Άνοιξη» του Ροντέν, το «Δυναμική ενός Κεφαλιού» του Πολ Κλέε, το «Γυμνό με Λευκό Λουλούδι» του Ρόι Λίχτενσταϊν και το «Γυμνή Γυναίκα με Υψωμένα Χέρια» του Πικάσο.

Όπως εύστοχα παρατήρησε η Φλεουρέτ Καραδόντη, πρόεδρος του Ιδρύματος, «Ο Βασίλης και η Ελίζ δεν είχαν παιδιά. Αντιμετώπιζαν τους πίνακές τους σαν να ήταν τα δικά τους παιδιά».

Αυτό το άρθρο είναι ένα από τα πολλά που παρουσιάζονται στο Art de Vivre | Έκδοση για την 10η επέτειο, μια αφιέρωση στους ανθρώπους, τους τόπους και τις ιδέες που διαμορφώνουν τον εξαιρετικό τρόπο ζωής στην Ελλάδα. Μπορείτε να αποκτήσετε πρόσβαση στην πλήρη ψηφιακή έκδοση μέσω αυτού του συνδέσμου.

Εναλλακτικά, επικοινωνήστε με την ομάδα μας στη διεύθυνση [email protected] για να κανονίσετε μια ιδιωτική συνάντηση με έναν από τους συμβούλους μας και να λάβετε ένα δωρεάν έντυπο αντίγραφο της έκδοσης.